...Hoorn


Weldadigheidspenning van Hoorn.
Voorzijde : Een houten kruis tussen "IN-RI" . Onder de letter R een hartje en boven het kruis ingestempeld. Omgeven met een effen bandje.
Keerzijde : Boven in de wolken het alziend oog. Daaronder een Hoorn. Ook met een effen bandje omgeven.
Diameter : 25 mm
Referentie: L. Minard van Hoorebeke nr. 298.



Archeologisch onderzoek in 2010, tijdens rioolwerkzaamheden van de Noorder Havendijk tot de Compagniesbrug, in Enkhuizen hebben een onbekende penning van Hoorn aan het licht gebracht. Het is enkelzijdig gestempeld en heeft een bevestigingsgat in het midden.
Bovenaan staat in gotische letters "
HOERN " en daaronder het stadswapen met Hoorn. Een eenhoorn als wapendrager ontbreekt.
Aan weerszijden van het wapenschild is een florale versiering aanwezig.
Meer hierover is te vinden in de west Friese Archeologische rapporten 46 op pagina 272 met een afbeelding op pagina 274.

Armenpenningen of Armenloodjes in Hoorn.

De 17e eeuwse samenleving telde veel behoeftigen die als aanvulling op hun mager inkomen waren aangewezen op de liefdadigheid van de gemeenschap.
Een niet vermogende weduwe met jonge kinderen werd door de locale overheid, respectievelijk kerkelijke instantie op beperkte schaal in het levensonderhoud bijgestaan.
Men verstrekte halve- en kwart broden, afhankelijk van het aantal kinderen.

Broodverstrekking t.o.v. het aantal kinderen.

aantal kinderen:

halve broden:

+ kwart brood:

-

1

-

1

1

1

2

2

-

3

2

1

4

3

-

5

3

1

6

4

-

7

4

1

8

5

-

Jouke Jans woonde in 1733 aan 't watertje in Hoorn. Ze was een weduwe met acht kinderen en kreeg wekelijks armenpenningen voor vijf halve broden.
Dit waren grove roggebroden van 20 pond per stuk. Zo'n half roggebrood woog dus tien pond en kostte normaalgesproken tussen de zes en zeven stuivers.
De behoeftigen kregen loden penningen in plaats van courant geld.
Op deze manier kon het geld alleen uitgegeven worden aan de eerste levensbehoeften en niet aan andere zaken zoals drank bijvoorbeeld.
In de buurt van het armenhuis te Hoorn waren bijvoorbeeld veel kroegen (Rode Steen).
Een armenpenning voor brood was dus alleen inwisselbaar bij de bakker. De bakker had een jaarcontract met de "armenzorg".
Naast broodpenningen bestonden er ook turfpenningen, stropenningen, houtpenningen, gasthuispenningen voor onderdak en soms, o.a. bij feestdagen, wijnpenningen.
Naast roggebrood werden er jaarlijks ook grote hoeveelheden turf verstrekt. De turf werd per ton gekocht van de turfschippers.
Hoorn had jaarlijks gemiddeld 10 tot 20 turfschippers gecontracteerd.
De turf kon d.m.v. inlevering van een turfpenning door de "thuiswonenende armen" bij de turfopslag worden opgehaald.
In Hoorn heeft in de 18e eeuw zo'n turfpakhuis aan de Binnenluiendijk gestaan. 

jaar

beschikbare turf voor de armen in tonnen:

Inkoopprijs per ton

totaal bedrag

1680

5029

6 stuiver

fl. 1656,00

1681

5412

6 stuiver

fl. 1799,00

1682

4472

7 - 8st,1duit

fl. 1745,00

1683

4505

6 stuiver

fl. 1762,00

1684

6080

5 stuiver

fl. 1680,00

1685

6108

6 stuiver

fl. 1832,00

Het benodigde geld voor de armenzorg kwam van verschillende instanties zoals:
- donaties: erflaters die de armenzorg geld nalieten
- belasting: als er onroerend goed verkocht werd (een huis of een perceel land) was het wettelijk vastgelegd dat elke 80ste penning van het bedrag aan de armen toekwam (belasting van 1,25 %)
- collectes, loterijen, inkomsten van door de armen verrichte werkzaamheden, speculaties in de compagnien, bakengelden, rente, enzovoort.
De donaties en de belasting brachten het meeste geld op.
Deze loodjes werden vermoedelijk aan armen in Hoorn verstrekt vanuit een kerk.
De Noorderkerk in Hoorn zou dan weleens deze kerk geweest kunnen zijn,
omdat deze kerk vroeger een twee splitsing kende met een aparte armenkerk.
In de archieven van Hoorn is te achterhalen dat er sprake was in de 17-de eeuw van turfuitdeling aan armen en wijn verstrekking aan pas bevallen arme vrouwen om aan te sterken.
Dit ging uit van een kerkelijke instantie. Ook wordt in de archieven gesproken over het verstrekken van roggebroden .
(Bron: S. Bosma)

In West Friesland gevonden Armenpenningen Koren accijns loodjes
In hun studie; "Wie het eerst komt die het eerst maalt"  Graanloodjes uit de bodem van West-Friesland
(Westerheem 04-2016 en WAR-91) hebben Marco van der Harst & Christiaan Schrickx aangetoond dat het geen armenpenningen zijn maar koren accijns loodjes.

vindplaats: Hoorn, Achterom
materiaal: lood
vondstomstandigheden: tijdens het bouwrijp maken van het terrein
tekst voorzijde:
Г а Г
tekst keerzijde:
Г O а

Vindplaats: Hoorn, Julianapark
materiaal: lood
vondstomstandigheden: opgestorte grond van Het Breed (Hoorn)
tekst voorzijde: r / LArX
instempeling: wapen van Hoorn

Vindplaats: Hoorn, Veemarkt
materiaal: lood
vondstomstandigheden: grond 2 meter diep afgegraven
tekst voorzijde: grote M
instempeling: wapen van Hoorn

Vindplaats: Enkhuizen
materiaal: lood
vondstomstandigheden: opgestorte grond uit binnenstad
tekst voorzijde: grote M
instempeling:
І

Vindplaats: Hoorn, Achterom
materiaal: lood
vondstomstandigheden: in afgegraven grond
tekst voorzijde:
III
instempeling:
tekst keerzijde: PX / rog

Vindplaats: omgeving Enkhuizen
materiaal: lood
tekst voorzijde: onleesbaar
instempeling:

Vindplaats: Hoorn
materiaal: lood
tekst voorzijde: grote M
instempeling:
д
tekst keerzijde: PX / rog

Vindplaats: Hoorn, Achterom
materiaal: lood
vondstomstandigheden: in afgegraven grond
tekst voorzijde: r /
r A r
instempeling:
д
tekst keerzijde: PX

Vindplaats: Hoorn, Achterom
materiaal: lood
vondstomstandigheden: in afgegraven grond
tekst voorzijde: r /
r A r
instempeling:
д
tekst keerzijde: PX / rog

Vindplaats: Hoorn, Achterom
materiaal: lood
vondstomstandigheden: in afgegraven grond
tekst voorzijde:
lArK
tekst keerzijde: ROG

Vindplaats: Enkhuizen, nieuw industrieterrein
materiaal: lood
tekst voorzijde: een grote
V
instempeling:
ф
tekst keerzijde: r /
lArK

Vindplaats: Hem, Hemmerbuurt naast nummer 229
materiaal: lood
vondstomstandigheden:
tekst voorzijde: PX / rog
tekst keerzijde: r /
lArK

Vindplaats: Hoorn, Achterom
materiaal: lood
vondstomstandigheden: afgegraven grond bij bouwrijp maken
tekst voorzijde: onleesbaar
instempeling: R
tekst keerzijde: PX / rog

Vindplaats: Hoorn, Achterom
materiaal: lood
vondstomstandigheden: afgegraven grond bij bouwrijp maken
tekst voorzijde: LA
instempeling: R
tekst keerzijde: X

Overige Hoornse Armenpenningen.


Voor details zie Muntenbodemvondsten

   


Vindplaats Amsterdam


23 x 17 mm, 3 gr
Gevonden bij opgravingen aan 't Jeudje.
Op de website van De West-Frisae 4 staan nog veel meer armenpenningen