BRANDSPUITPENNINGEN

Op 27 september 2025 is het boek 'Brandspuitpenningen in de Lage Landen' uitgebracht tijdens de najaarsvergadering van het Koninklijk Nederlands Genootschap voor Munt- en Penningkunde.
Het boek bevat 488 pagina's en is opgedeeld in drie delen. Deel 1 algemeen, deel 2 180 plaatsbeschrijvingen en  deel 3 de catalogus.
Het boek is hier te bestellen. Onderstaand enkele brandspuitpenningen nader bekeken:

Brandspuitpenningen Enkhuizen
2xEnkh2b
Enkhuizen ND (18th Century) - 'Penning voor spuitgasten aan de bak' (cp. Dirks p.166, Brandspuitpenningen 34 (p. 8 and p. 18),
Voorzijde: Fire hose (removed number ?) on a pointilated background
Keerzijde: B AAN DE BAK, punched '78', below removed number (2 ...) - brass cast 48 mm 51,20 gram - VF/XF - rare
HAE 84-2558,
Referentie: Brandspuitpenningen in de Lage Landen Enkh2b
Collectie Enkh60

Enkh4
Eénzijdig: Grote letter waaronder een nummer. Diameter 49 mm. Met draaggaatje
Deze penning was bestemd voor geaffecteerde / spuitgast 120, aan zuigpomp D. collectie Enkh02
Prijslijst september 1979 A.G. van der Dussen B.V. nr. 282.
Enkh4
Deze penning was bestemd voor geaffecteerde / spuitgast 58, aan zuigpomp B
Beide penningen uit veiling 3-1985 Westerhof / v.d. Dussen lot 1498. collectie Enkh03 
Brandspuitpenningen in de collectie van de Gemeente Enkhuizen.
In de collectie van het Rijksmuseum zou zich exemplaar B 24 bevinden. Nog niet terug gevonden.
Referentie: Brandspuitpenningen in de Lage Landen Enkh4

In het Fries Museum te Leeuwarden bevinden zich nog meer brandspuitpenningen van Enkhuizen;
N14171 , N14175 , N14168 , N14170 , N14176 , N14170 , N14173 , N14169 , N14172 , N14174


Brandspuitpenningen van Harlingen
Harl1
Voorzijde: Binnen een dubbele cirkel het wapenschild van de stad Harlingen. Boven het wapen de letter J Wat staat voor cijfer 1
Keerzijde: Binnen een dubbele cirkel een brandspuit op slede met toebehoren. Boven op de pomp, een brandslang met brandspuit.
Op de waterbak van de pomp een vierpas, met het cijfer 4 voor pompnummer 4.
Datering: 1759
Materiaal: Messing.
Diameter: 46 mm.
Harl1
Uit MPO veiling 36, 14 november 2012,
Harlingen 19e eeuw - volledig gegraveerde brandspuitpenning z.j. messing - 46 / 45 mm - kavels:
4434;  VZ slangbrandspuit bovenaan en op waterbak met nummer 4 met dubbele ring. KZ wapen Harlingen, nummer 1 ingegraveerd binnen dubbele ring
4447;  VZ slangbrandspuit bovenaan en op waterbak met nummer 2 met dubbele ring. KZ wapen Harlingen, nummer 3(?) ingegraveerd binnen dubbele ring
4448;  VZ slangbrandspuit bovenaan en op waterbak met nummer 5 met dubbele ring. KZ wapen Harlingen, nummer 71(?) ingegraveerd binnen dubbele ring, collectie Harl01
Veiling no. 8, J.B. Westerhof 1989 lot 947. Stadswapen met cijfer 14, brandspuit met nummer 3. Diameter 46 mm.
Referentie: Brandspuitpenningen in de Lage Landen Harl1

Collectie Fries Museum, Leeuwarden
N13327	N13328	N13329

  Harl2
Voorzijde: SP(uit) waaronder een nummer 1 tot 6
Keerzijde: № nummer 1 tot 80
Diameter: 29 - 32 mm
Jaar: 1781
Materiaal: messing
Vervaardiging: graveren
Collecties: Museum het Hannemahuis te Harlingen 176 exemplaren
Opmerking: de 1 lijkt op de letter J
Artikel 'De brandspuitpenningen van Harlingen' in De Beeldenaar 03-2024 pagina 148 - 152


Uit Schulman veiling 349 #1754. Geheel gegraveerd. Dirks -. Messing 38,3 mm.
Vz. GEMEENTE / HARLINGEN / twee gekruiste palmtakken, dit alles binnen een eenvoudig versierde buitenrand.
Kz. BRAND / MEESTER binnen een samengebonden bladerkrans.


Amsterdam
Turfdragersgilde Brandemmers.
Er is één categorie plichtgevende gildepenningen, die met goede wil zowel bij de ambtsdragerspenningen, als bij de presentiepenningen zijn onder te brengen.
Dat zijn de penningen die gildeleden opdroegen om te helpen bij het blussen van brand of het bijten van het ijs en die daarnaast niet ook nog eens een reguliere presentiepenning waren.
Voorbeelden van dit soort penningen zijn te vinden bij het turfdragersgilde van Amsterdam.
Het zijn loden penningen Ams05,11 en Ams05,12, twee typen, die elk een brandemmer in het veld hebben.
De eerste is uit 1639 en draagt hooguit een meegegoten I of 3, wat hem niet erg geschikt maakt als plichtgevende penning, wel als rechtgevende.
De tweede is daarentegen wel geschikt als plichtgevende penning. Het is een penning waarop zowel een wijknummer als een volgnummer voorkomt.
Overigens moesten de turfdragers niet de brand zelf blussen of het ijs bijten, maar voor rust en orde zorgen bij een dergelijke gebeurtenis.(Dirks (1878) I p. 123)
Deze penningen hebben ongetwijfeld een rol gespeeld in de organisatie van de brandbestrijding, waarin turfdragers een rol hadden als ordehandhavers ten tijde van de bluswerkzaamheden.
Ams05,11
Voorzijde: mand met jaartal 1639 en omschrift: TVRF.DRAGERS.GILT
Keerzijde: nummer I (komt ook voor met nummer 3)
Afmeting: 35 mm
Massa: 18,24 gram
Materiaal: lood
Referentie: Gildepenningen: Hun rol binnen de ambachtsgilden van de Noordelijke Nederlanden door Chris Teulings
Collectie: Amst66
Ams05,12
Voorzijde: een emmer (soms met een ingeslagen getal)
Keerzijde: de letters D/TCG
Afmeting: 31 mm
Massa: 15,31 gram
Materiaal: lood
Referentie: Gildepenningen: Hun rol binnen de ambachtsgilden van de Noordelijke Nederlanden door Chris Teulings
Collectie: Amst67

2xAmst1aA
Voorzijde: gekroond wapenschild van Amsterdam gehouden door twee leeuwen waaronder W(ijk)nummer 16
Keerzijde: brandspuit waarop de letter B (2^e spuit) en waarboven een cartouche waarin 67 omgeven door een slangenrond
Afmeting: 40 mm
Massa: 16,47 gram
Materiaal: messing
Collectie: Amst68

2xAmst3c
Amsterdam ND - Medal 'Stadsreiniging (?)' - punched 'S R', 3 Andreas-crosses and '49' - brass ? 44 mm 25,28 gram - VF - unknown medal, received with note 'Stads Reiniging A'dam'
HAE 84-2596, collectie Amst63
Referentie: Brandspuitpenningen in de Lage Landen Amst3c
2x  Amst3c
Voorzijde: V (stadswapen Amsterdam) A waaronder 20
Keerzijde: blanco
Afmeting: 31 mm
Massa: 5,68 g
Referentie: Brandspuitpenningen in de Lage Landen Amst3c
Collectie: Amst64
  Amst3a
Voorzijde: W (stadswapen Amsterdam) 5B waaronder No 12
Keerzijde: getal 23 ingekrast
Afmeting: 34 mm
Massa: 13,25 g
Referentie: Brandspuitpenningen in de Lage Landen Amst3a
Collectie: Amst65


Deventer
Deve2
Voorzijde: stadswapen adelaar met kop naar rechts
Keerzijde: BRAND / SPUIT
Afmeting: 38 x 29 mm
Massa: 14,05 gram
Materiaal: verzilverd gietijzer
Referentie: Brandspuitpenningen in de Lage Landen Deve2
Collectie: Deve37

Deve5a
Voorzijde: AAN gat JAGER / stadswapen Deventer / № 1
Keerzijde: SPUIT gat GAST / №
Afmeting: 38 mm
Massa: 18,77 gram
Materiaal: messing
Referentie: Brandspuitpenningen in de Lage Landen Deve5a
Collectie: Deve35

  Deve5b
Voorzijde: BUITEN gat SPUIT / stadswapen Deventer / N - BERG
Keerzijde: SPUIT gat GAST / №
Afmeting: 38 mm
Massa: 17,96 gram
Materiaal: messing
Referentie: Brandspuitpenningen in de Lage Landen Deve5b
Collectie: Deve36


Koog aan de Zaan
  Koog6
Voorzijde: KOOG^a/_dZAAN / BRANDSPUIT № 3 / centraal het ingeslagen nummer 19
Keerzijde: blanco
Afmeting: 41 mm
Massa: 32,48 gram
Materiaal: messing / koper, iets vertind
Referentie: Brandspuitpenningen in de Lage Landen Koog6
Collectie: Koog01

   Koog6
Voorzijde: KOOG^a/_dZAAN / BRANDSPUIT № 1 / centraal ingeslagen N - 46
Keerzijde: blanco
Afmeting: 41 mm
Massa: 39,08 gram
Materiaal: messing / koper, soms vertind
Referentie: Brandspuitpenningen in de Lage Landen Koog6
Collectie: Koog03

  Koog7
Voorzijde: KOOG AAN DE  ZAAN langs rand / N^o 2
Keerzijde: in grote cijfers 20
Afmeting: 27 mm
Massa: 2,02 gram
Referentie: Brandspuitpenningen in de Lage Landen Koog7
Collectie: Koog02


Middelburg
  Midd3
Voorzijde: stadswapen waaronder MIDDELBURG mee gegoten of gegraveerd ter weerszijden een vaandel, waarop letter links S – rechts letter D,
komt ook voor met de letters S of A of C of W
Keerzijde: brandspuit waarop N 48 gegraveerd (komt ook voor met №..) binnen slangenrond.
Afmeting & massa: 38 mm, 20,67 g
Jaar: 1747
Materiaal: messing
Vervaardiging: gieten, inslaan
Rietdijk veiling 418 #1391
Referentie: Brandspuitpenningen in de Lage Landen Midd3
Collectie: Midd30
Er zijn op 06-2025 zeven exemplaren bekend waarvan dit de enige is met spuitletter D

Nieuwer-Amstel
2xNieu2a
Voorzijde: stadswapen XXX / X binnen lauwertakken
Keerzijde: brandspuit waarop ingeslagen letters H^WO waarboven cartouche in slangenrond
Afmeting: 45 mm
Massa: 25,26 gram
Materiaal: messing
Vervaardiging: gegoten, dit exemplaar slordig gegoten met giet uitstulpingen
Referentie: Brandspuitpenningen in de Lage Landen Nieu2a
Collectie: NieuA01

Onbekende plaats
  Onbe25
Voorzijde: № 7 I / P P / 6 T
Keerzijde: blanco
Afmeting: 72 x 57 mm
Massa: 22,7 gram
Referentie: Brandspuitpenningen in de Lage Landen Onbe25
Collectie: Onbe01

Ouder-Amstel
2xOude1a
Voorzijde: OUDERAMSTEL rond stadswapen XXX / XX, bovenaan W spuitnummer 1
Keerzijde: brandspuit binnen slangenrond waarboven cartouche
Afmeting: 39 mm
Massa: 20,27 gram
Materiaal: messing
Referentie: Brandspuitpenningen in de Lage Landen Oude1a
Collectie: OudA01

Utrecht
2xUtre3
voorzijde uitgestanst cijfer 4 met ingeslagen stadswapen Utrecht
keerzijde: blanco
Afmeting: 37 mm
Massa: 18,56 gram
Referentie: Brandspuitpenningen in de Lage Landen Utre3
Collectie: Utre08
2xUtre3
voorzijde: uitgestanst cijfer 6 met ingeslagen stadswapen Utrecht
keerzijde: blanco
Afmeting: 40 mm
Massa: 22,08 gram
Referentie: Brandspuitpenningen in de Lage Landen Utre3
Collectie: Utre09


Recente penningen m.b.t. de brandspuit
VZW Hulpdienst Brandweer / Hoevenen Stabroek Putte.
Diameter 35 mm, aanmaak 1982

100 spuiters Brons Bran01	150 spuiters Nikkel Bran02	250 spuiters Messing Bran03

Artikelen n.a.v. ons (archief)onderzoek;

Regionaal Archief Alkmaar
Alkm5
Referentie: Brandspuitpenningen in de Lage Landen Alkm5
Collectie: Alkm01 en Alkm02

Provinciaal archief Overijssel, 'Brandspuitpenningen uit de anonimiteit', verslag van ons onderzoek naar de brandspuitpenningen van Zwolle.

'De brandspuitpenningen van Harlingen' in De Beeldenaar 03-2024 pagina 148 - 152

Andere artikelen m.b.t. brandspuitpenningen;

Winschoten