...Armenpenningen & Pseudomunten

Voor het zoeken op
plaats-naam of afbeelding klik op de tekst.

Armen- en avondmaalspenningen van de Waalse- en Lutherse-Gemeenschap in Nederland

Pseudomunten:

Een pseudomunt is een muntachtige penning zonder betalingsfunctie, dus geen officieel geld.
Ze werden ook gebruikt als armenpenningen en (meestal) uitgegeven door kerkelijke instanties.
Het verschil met armenpenningen is dat er een bestaande munt als voorbeeld is gebruikt maar geslagen in een ander (onedel) metaal. 
GOUDEN RIJDER type Philips de Goede
  Loden pseudomunt van een Gouden Rijder z.j. van Philips de Goede gevonden in Brielle. 30 mm.

Oorspronkelijke munt:
De graaf te paard naar rechts.
PHS DEI GRA DVX BVRG COM / ES HOLD ZE in afsnede: HOLD’.
Wapen op gebloemd kruis SIT NOMEN DOMINI BENEDICTVM AMEN
Referenties: Delm. 743; GH. 1.4; Fr. 166. ColPS01
        Loden pseudomunt van een Gouden Rijder z.j. van Philips de Goede gevonden in Brielle. 26 mm.

Oorspronkelijke munt:
De graaf te paard naar rechts.
PHS DEI GRA DVX BVRG COM / ES HOLD ZE in afsnede: HOLD’.
Wapen op gebloemd kruis SIT NOMEN DOMINI BENEDICTVM AMEN
Referenties: Delm. 743; GH. 1.4; Fr. 166. ColPS02
VIERLANDER met wapen PHILIPS de GOEDE
Loden munt van Delft.
Als type heeft de vierlander model gestaan.
Vz.. wapen Philips de Goede : + SANCTVS: MARTINVS: EPISCO
Kz. type vierlander : + MONETA. NOVA. OPIDI: DELF’

In Delft gevonden door Mart Hofman, determinatie door Bouke van der Veen.
2x Als type heeft de vierlander model gestaan.
Onduidelijke tekst, zoals gebruikelijk op pseudopenningen.
Vz.. wapen Philips de Goede :
+ .e.... 8 M t 8 : theit votA
Kz. type vierlander :
+ dOet 8 gOet 8 [.]Art 8 M : Art 8
Opvallend fictief schrift waarvan het lettertype de gotische minuskel is, in plaats van de gebruikelijke
majuskel / unciaal op de vierlander.
(bedankt Hendrik en Kris)
Gevonden in Tolsende.
Diameter 27 mm, colPTo50
ENGELSE PENNY / STERLING type met HOOFD
Onbekende plaats, ca. 1275-1350,
token of loodje type groat sterling (Pelsdonk 225: dit exemplaar !)
Voorzijde: Gekroonde aanziende koningsportret binnen veelpas en onzeker omschrift
Keerzijde: Lang kruis met drie punten tussen de benen en dubbel omschrift
tin/lood 27 mm 6,07 gram – ruim ZF – vondst Nieuwlande
MPO veiling 56 lot 1675
Onbekende plaats, ca. 1275-1350,
token of loodje type penny sterling (Pelsdonk 216: dit exemplaar !)
Voorzijde: Gekroond aanziend borstbeeld
Keerzijde: Lang kruis met tussen de benen drie stippen
Beiderzijds arabesken omschrift
tin/lood 18 mm 3,53 gram – bijna ZF – vondst Nieuwlande
MPO veiling 56 lot 1676
Onbekende plaats, ca. 1275-1350,
token of loodje type penny sterling (Pelsdonk 216: dit exemplaar !)
Voorzijde: Gekroond aanziend borstbeeld
Keerzijde: Lang kruis met tussen de benen drie stippen
Beiderzijds arabesken omschrift
tin/lood 18 mm 3,54 gram – FR/ZF – vondst Nieuwlande
MPO veiling 56 lot 1677
Onbekende plaats, ca. 1275-1350,
token of loodje type penny sterling (Pelsdonk 228: dit exemplaar !)
Voorzijde: Aanziend borstbeeld met hoofddeksel
Keerzijde: Kruis met tussen de benen drie punten
Beiderzijds streepjesomschrift
tin/lood 18 mm 2,06 gram – ruim ZF – vondst Nieuwlande
MPO veiling 56 lot 1678
circa 1275 - 1350. Lood/tin penning. Sterlingtype met hoofd.
Vz. Gekroond aanziend hoofd doorbreekt binnencirkel.
Kz. Lang kruis met tussen de benen drie bolletjes.
Diameter 20 mm. 
Pelsdonk 216.
2x circa 1275 - 1350. LODEN PENNING. Sterlingtype met hoofd.
Vz. Gekroond aanziend hoofd doorbreekt binnencirkel.
Kz. Lang kruis met tussen de benen drie bolletjes.
Diameter 19 mm.
Pelsdonk 216. Pb.,
colPTo51
Vondstexemplaar Tolsende
2x

circa 1275 - 1350. LODEN PENNING. Sterlingtype met hoofd.
Vz. Gekroond aanziend hoofd doorbreekt binnencirkel.
Kz. Lang kruis met tussen de benen drie bolletjes.
Diameter 18,7 mm.
Pelsdonk 216. Pb.,
Schulman veiling 349 #1791
Vondstexemplaar Reimerswaal

2x circa 1275 - 1350. Lood/tin penning. Sterlingtype met hoofd.
Vz. Gekroond aanziend hoofd doorbreekt binnencirkel.
Kz. Lang kruis met tussen de benen drie bolletjes.
Diameter 20 mm.
Pelsdonk 216
13de/14de eeuw
Nederlanden
Loden nabootsing van een Engelse penny z.j. (ca. 1280 - ca. 1350)
Diameter 18 mm, gewicht 1,49 gram.
Bron: Bonatiele
VLAAMSE MIJT type Philips de Stoute
Muntfibula 14de/15de eeuw
Voorzijde: Afbeelding zonder omschrift van een Vlaamse mijt van Philips de Stoute (1384-1404)
Diameter: 17 mm. Materiaal: tin / lood
Bron: Bonatiele
TOURSE GROOT type
Dordrecht (waarschijnlijk), ca. 1270-1350,
token of loodje type Tourse penning (Pelsdonk 246)
Voorzijde: Châtel Tournois, omschrift (…)-OVI+
Keerzijde: Versierd geankerd kruis gelijkend op roos
tin/lood 15 mm 2,21 gram – bijna PR – vondst Dordrecht
MPO veiling 56 lot 1660
Onbekende plaats, ca. 1270-1350,
token of loodje type Tourse groot (Pelsdonk –)
Voorzijde: Châtel Tournois binnen cirkel van cirkelvormige emblemen
Keerzijde: Kort gevoet kruis binnen dubbel omschrift: P(hili)PP(us)REX binnen streepjesomschrift
tin/lood 28 mm 3,40 gram – ZF/PR -
MPO veiling 56 lot 1671
Onbekende plaats, ca. 1270-1350,
token of loodje type Tourse groot (Pelsdonk 275: dit exemplaar !)
Voorzijde: Châtel Tournois met dubbel ‘omschrift’ van deels gearceerde driehoeken en streepjes
Keerzijde: kruis met dubbel ‘omschrift’ van streepjes en deels gearceerde driehoeken
tin/lood 24 mm 1,89 gram – bijna ZF – vondst Nieuwlande
MPO veiling 56 lot 1672
Onbekende plaats, ca. 1270-1350,
token of loodje type Tourse groot (Pelsdonk 281: dit exemplaar !)
Voorzijde: Chatêl Tournois in kring van cirkelvormige emblemen waarin drie punten
Keerzijde: Kort kruis binnen onzeker omschrift en streepjesomschrift
tin/lood 25 mm 1,85 gram – bijna PR, licht gevouwen – vondst Nieuwlande
MPO veiling 56 lot 1673
Onbekende plaats, ca. 1270-1350,
token of loodje type Tourse penning (Pelsdonk -)
Voorzijde: Vereenvoudigd châtel Tournois
Keerzijde: Kort kruis met punten tussen de benen
Beiderzijds pseudo-omschrift ΛΛΛ…
tin/lood 18 mm 2,47 gram – ZF/PR
MPO veiling 56 lot 1674
Tourse Groot type ca. 1266 - ca 1350
voorzijde: kasteel begrensd door een cirkel
keerzijde: gevoet kruis in binnencirkel waaromheen tekst
Bodemvondst Dordrecht
Diameter 22 mm. colPDO22
Token z.j. "Tourse Groot type", ca 1266 - 1350.
MPO veiling van 21-05-2014 lot 5826.
2x Tourse Groot type ca. 1266 - ca 1350
voorzijde: kasteel begrensd door een cirkel
keerzijde: gevoet kruis in binnencirkel waaromheen tekst
Bodemvondst Dordrecht 23 mm.

colPDO22
2x Tourse Groot type ca. 1266 - ca 1350
voorzijde: kasteel begrensd door een cirkel
keerzijde: kruis met drie punten aan de uiteinden en een punt in het hart
Bodemvondst Gisors Frankrijk.
Diameter 12 mm. Muntenbodemvondsten
OVERIGEN
Dordrecht (waarschijnlijk), 14e-15e eeuw,
token of loodje type groot Bourgogne (Pelsdonk 502: dit exemplaar!) Voorzijde: Dubbel Andreaskruis tussen vuurijzers
Keerzijde: Kruis met vertakte uiteinden met drie punten tussen de benen
tin/lood 18 mm 1,31 gram – bijna ZF – vondst Dordrecht
MPO veiling 56 lot 1661
Dordrecht (waarschijnlijk), 16e eeuw,
token met afbeeldingen stuiver Karel V (Pelsdonk -)
Voorzijde: Gekroond Bourgondisch-Spaans wapenschild binnen tienpas
Keerzijde: Kruis met gebloemde uiteinden en opengewerkt hart met onzeker teken
Beiderzijds streepjes-omschrift
tin/lood 28 mm 6,65 gram – bijna ZF – vondst Dordrecht
MPO veiling 56 lot 1662
Dordrecht (waarschijnlijk), 14e-15e eeuw,
token of loodje type groot Bourgogne (Pelsdonk 502: dit exemplaar!) Voorzijde: Dubbel Andreaskruis tussen vuurijzers
Keerzijde: Kruis met vertakte uiteinden met drie punten tussen de benen
tin/lood 18 mm 1,31 gram – bijna ZF – vondst Dordrecht
MPO veiling 56 lot 1661
Dordrecht (waarschijnlijk), 16e eeuw,
token met afbeeldingen stuiver Karel V (Pelsdonk -)
Voorzijde: Gekroond Bourgondisch-Spaans wapenschild binnen tienpas
Keerzijde: Kruis met gebloemde uiteinden en opengewerkt hart met onzeker teken
Beiderzijds streepjes-omschrift
tin/lood 28 mm 6,65 gram – bijna ZF – vondst Dordrecht
MPO veiling 56 lot 1662
Onbekende plaats, ca. 1325-1425,
token of loodje (Pelsdonk 384: dit exemplaar !)
Voorzijde: Drie lelies rond een punt binnen een rand met driehoeken met arcering
Keerzijde: Lang kruis, tussen de benen drie vakjes met een punt,
binnen een rand driehoeken met arcering of punt
tin/lood 28 mm 7,51 gram – FR kz ZF – vondst Nieuwlande
MPO veiling 56 lot 1679
Onbekende plaats, ca. 1350-1450,
eenzijdig token of loodje (Pelsdonk 484: dit exemplaar !)
Nc (IIc ?) binnen cirkel
tin/lood 18 mm 4,76 gram – ruim ZF – vondst Nieuwlande
MPO veiling 56 lot 1680
Onbekende plaats, ca. 1350-1450,
token of loodje (Pelsdonk 209: dit exemplaar !)
Voorzijde: Wapenschild met andreaskruis, onzeker omschrift
Keerzijde: Kort kruis met cirkels en kruis binnen onzeker omschrift
tin/lood 25 mm 5,69 gram – ruim zeer fraai – vondst Nieuwlande
MPO veiling 56 lot 1681
Onbekende plaats, ca. 1434-1520,
token of loodje type Bourgondische stuiver (Pelsdonk 136)
Voorzijde: Bourgondisch wapen in het veld, omschrift ANNVS..DEI..SENENE
Keerzijde: Lang kruis met leeuwen en lelies tussen de benen, hart lelie;
omschrift AVE – MARI – A GR – ACIA
tin/lood 28 mm 6,56 gram – ZF
MPO veiling 56 lot 1682
Onbekende plaats, ca. 1434-1520,
token of loodje type Bourgondische stuiver (Pelsdonk 150)
Voorzijde: Bourgondisch wapen in het veld, streepjesomschrift
Keerzijde: Lang opengewerkt kruis met tussen de benen drie punten en kruis in het hart, puntenomschrift
tin/lood 26 mm 5,44 gram – goed ZF – vondst Nieuwlande
MPO veiling 56 lot 1683
Onbekende plaats, 14e-15e eeuw,
token of loodje (Pelsdonk 345: dit exemplaar !)
Voorzijde: Gekroonde tweekoppige adelaar, omschrift + IN MANVS: TVA. DOMINE: COMMEND
Keerzijde: Kort kruis met lelievormige uiteinden, tussen de benen concentrische cirkels,
omschrift + M (agnifica)T ANIMA: MAMEA DOMI
tin/lood 29 mm 2,42 gram – ruim ZF, doorboord, gevouwen – vondst Nieuwlande
MPO veiling 56 lot 1684
Onbekende plaats, 15e-16e eeuw,
token of loodje (Pelsdonk 445)
Voorzijde: Gekroond vuurijzer op andreaskruis tussen K en A
Keerzijde: Gotische letters K A
tin/lood 28 mm 8,46 gram - ZF
MPO veiling 56 lot 1685
Onbekende plaats, 15e-16e eeuw,
token of loodje (Pelsdonk 447)
Voorzijde: Gekroond vuurijzer op andreaskruis tussen K en A
Keerzijde: Gotische letters KM
tin/lood 28 mm 6,89 gram – ZF – vondst Nieuwlande
MPO veiling 56 lot 1686
Utrecht
1/8 Groot of Armenpenning z.j. (1400-1420)
voorzijde: Stedelijk wapen binnen 3-pas + DIT IS DER (ARM)ER PE
keerzijde: Lang gevoet kruis met V in de kwartieren + MON ET NO VTRA IECT - F/ZF
Literatuur Pietseren 11, van der Chijs 25.13

MPO veiling november 2017 kavel 5930
Vlaamse Groot / Zilveren Groot.
Deze is van lood. 1400 -1450.
Doorsnede 27mm.
Met een gietgal, wat vaker voorkwam. Misschien gebruikt als armenlood of als speelpenning.
Niet echt een pseudomunt, meer een curiositeit;
kant a: afslag duit Holland
kant b: afslag duit Utrecht
Diameter 24 x 25 mm, bodemvondst Gorredijk.
colPS03
pseudomunten uit Vlaanderen (o.a. Brugge)

Armenpenningen:

Het begrip “armenpenning” is een ruim begrip.
Armenpenningen waren een soort pseudomunten / penningen welke aan de armen werden gegeven door de kerk ná het bijwonen van de zondags dienst.
Tegen inlevering hiervan kon de arme brood, schoeisel, turf of andere levensbehoeften krijgen. Ook kloosters verstrekten nogal eens penningen aan de armen.
Op mijn site heb ik bij Leiden iets over de Leidse armenpenningen geschreven.
In o.a. Dordrecht zijn pseudomunten gevonden welke waarschijnlijk als kleingeld gediend hebben voor de armen.
In de 15e – 16e eeuw stond één stuiver in Brabant gelijk aan 72 mijten…. Een heleboel muntjes voor weinig dus.
Daarom werden er nogal eens goedkope particuliere penningen geslagen welke geaccepteerd werden als betaalmiddel van de armen, minder bedeelden.

Helaas is er (nog) weinig bekend over de armenpenningen. Als de penningen aan een bepaalde plaats zijn toe te wijzen staan de gegevens aldaar.
Op armenpenningen worden soms Gotische letters gebruikt, hier een overzicht van deze letters en cijfers.
(Loden) penning waarvan ik het vermoeden heb dat een wel eens een armenpenning zou kunnen zijn, maar welke niet aan een plaats zijn toe te wijzen,  zijn hieronder opgenomen:

2x Loodje gevonden in het Groene hart Zuid Holland.
Diameter: 26,6 mm.
ColPB
2x Loodje gevonden in het Groene hart Zuid Holland.
Diameter: 16,4 mm.
ColPB
2x Loodje gevonden in het Groene hart Zuid Holland.
Diameter: 15,5 mm.
ColPB
2x Loodje gevonden in het Groene hart Zuid Holland.
Diameter: 15,3 mm.
ColPB
2x Loodje gevonden in het Groene hart Zuid Holland.
Diameter: 15,4 mm.
ColPB
2x Loodje gevonden in het Groene hart Zuid Holland.
Diameter: 18,8 mm.
ColPB
Onbekende plaats, 16e eeuw ?,
token of loodje (Pelsdonk -)
Voorzijde: Vogel met kattenkop (felicopullum) naar rechts
Keerzijde: Twee kruisen met haakvormige aanhangsels
tin/lood 23 mm 10,94 gram – ZF – vondst Arnemuiden
MPO veiling 56 lot 1687
Onbekende plaats, 16e eeuw,
token of loodje (Pelsdonk 522)
Voorzijde: Sleutel
Keerzijde: Kruis
tin/lood 16 mm 2,00 gram – ZF – vondst Sluis
MPO veiling 56 lot 1688
Onbekende plaats (Haarlem, Elisabeths Gasthuis ??),
token of loodje (Pelsdonk -)
Voorzijde: Zwaard
Keerzijde: Kruis met punten tussen de benen
Beiderzijds streepjes-omschrift
tin/lood 17 mm 0,88 gram – ZF/PR
MPO veiling 56 lot 1689
2x Voorzijde: Wapenschild (Dordrecht?)
Keerzijde: Gotische A
Diameter: 21 mm.
Gewicht 5,29 gram
Gevonden in Dordrecht
colDord25
2x Voorzijde: Versierde P ?
Keerzijde: Gotische letter H of M
Diameter: 19 mm.
Gewicht 4,62 gram
Gevonden in Dordrecht
colDord24
3x Voorzijde: 7V7 (1677 of 1777?)
Keerzijde: blanco
Diameter: 17 mm.
Gewicht  3,78 gram
Gevonden in Rotterdam
Opvallende centreerpunt.
colRott10
2x Voorzijde: V
Keerzijde: V
Diameter: 19 mm.
Gewicht 6,27 gram
Gevonden in Gouda
Opvallende centreerpunten op voor- en keerzijde + gietsporen.
colGoud02
2x Voorzijde: Rijksappel
Keerzijde: Gotische A
Diameter: 14 mm.
Gewicht 2,48 gram
Gevonden in Leimuiden
2x Voorzijde: Rijksappel? / cirkel met kruis
Keerzijde: lelie?
Diameter: 17 mm.
Gewicht 2,90 gram
Gevonden in Leimuiden
2x Voorzijde: Rijksappel
Keerzijde: wafelmotief
Diameter: 15 mm.
Gewicht 2,76 gram
Gevonden in Leimuiden

07-04-2017 gevonden in stortgrond uit de binnenstad van Brugge.
Diameter: 19 mm, Massa: 3,10 gram, Materiaal: Lood/tin.
Voorzijde: Bourgondisch wapenschild met horizontale balken.
Keerzijde: Gelelied kruis met hartschild.
In de kwartieren afwisselend een vuurijzer en lelie.
Vermoedelijk gebruikt als hangertje, gaatje met ijzerprop. Bijvondsten, munten ca 1350-1450

Determinatie van Hendrik;

I
dentiek stuk nog niet tegen gekomen. Het Bourgondische wapens is niet natuurgetrouw weergegeven en deze behoord dan ook toe in de rubriek “slecht herkenbare wapens / Barbaarse wapens”.
De juist weergegeven Bourgondische wapen penningen worden gedateerd na 1434, deze zal in principe een latere productie betreffen maar nooit voor 1434 (aanvang productie groten/dubbele groten van Philips de Goede met gelijkaardig wapenschild)
Linker afbeelding 1 is een gelijkend stuk gevonden ten noorden van Gent in een waterput.

2x

Pseudomuntje of armenpenninkje?
Voorzijde: letter M ?
Keerzijde: cirkel in kruis met punten in de kwartieren
Diameter 16 mm
Gewicht 2,92 gram
ColSN170213, uit de collectie van een zoeker uit Middelburg. Exacte vindplaats onbekend.

2x Voorzijde: F=R - 77
Keerzijde: C O - 77
Diameter 15 mm gewicht 2,34 gram. colDR170215
Gevonden in Maartensdijk. Info: detector forum PiepPiep
2x

Gevonden in Hulst Zeeuws Vlaanderen
Diameter 14 mm gewicht 2,34 gram. colMH161120

2x Gevonden in Hulst Zeeuws Vlaanderen
Diameter 16mm, gewicht 2,61 gram. colMH161120
2x Materiaal: Lood-tin 
Diameter: Ø 13,5 mm, massa: 1,25 gram.
Voorzijde: Lang gevorkt kruis met in ieder kwartier drie bollen.
Keerzijde: Sint-Andreas kruis met in het bovenste en onderste kwartier drie bollen en de letter B
Vindplaats: Westkapelle.
Zie ook:
"Twee Brugse monetaire mereaus uit de tijd van Breydel en Deconinck"
2x Gevonden in Leimuiden
Afmeting 16 x 16 mm gewicht 2,88 gram.
Keerzijde afbeelding onduidelijk.
Numis 1125365

AK:
muntgewicht voor een Goudgulden (Duitse Rijk) circa 1559 - 1806
2x Gevonden in Leimuiden
Afmeting 21 x 20 mm gewicht 6,36 gram.
Numis 1125364
2x Gevonden in Leimuiden
Ø 26 mm gewicht 13,48 gram.
Numis 1125360

AK: Soortgelijke armenpenningen worden ook in Amsterdam gevonden
3x Gevonden in Leimuiden
Ø 16 mm gewicht 2,19 gram.
Numis 1125359


AK: Soortgelijke armenpenningen worden ook in Amsterdam gevonden
Muntenbodemvondsten.nl en Bodemvondstenwereld.nl
Diameter17 mm
Bodemvondstenwereld.nl
Diameter17 mm
2x Gevonden in Zeebrugge in stortgrond uit Brugge.
Ø 14,3 mm gewicht 1,00 gram.
Voorzijde een herkruist kruis.
Bijvondsten 15e eeuw.
Bodemvondstenwereld.nl 
Vondst uit 's-Heer-Hendrikskinderen (Zeeland)
Vz: M R waarboven drie punten
Kz: klop met huismerk
Diameter 30 mm.
colX06
Vondst uit Kloetinge (Zeeland)
Vz: huismerk en drie punten
Diameter 30 mm.
'Huismerk' vertoont grote overeenkomst met de types welke in Amsterdam gevonden zijn. colX07
2x Nederlandse bodemvondst.
Diameter 21 mm.
Nederlandse bodemvondst.
Diameter 21 mm.

LODEN PENNING.
Vz. Wapenschild binnen cirkel.
Kz. Kort kruis binnen cirkel.
Vgl. Pelsdonk 209. Pb.
Schulman veiling 349 #1793. colReim01.
Diameter 26 mm (afgebeeld 2x).

Vondstexemplaar Reimerswaal.

2x
....
Deze (armen)penning is gevonden in de buurt van den Bosch.
Diameter 18 mm.
Zie Muntenbodemvondsten.nl

AK: De penning lijkt uit twee delen te bestaan met een verdikking.
De penningen werden echter gegoten tussen twee mallen en als deze niet goed op elkaar hebben aangesloten lijkt het er op of het twee helften zijn, maar dat is zeker niet het geval bij dit loodje.
Datering 15e eeuw, misschien zelfs iets eerder.
2x Enkelzijdige loodjes met;
jaartal
IYS
rund / muildier.

De volgende jaren zijn bekend: 1620 (Ø19 mm), 1622, 1628, 1632 (zie Bodemvondstenwereld.nl)
Deze loodjes worden met name in Amsterdam gevonden en komen ook voor met de afbeelding van een varkentje.
Wat het gebruiksdoel van deze loodjes was is nog niet bekend.

2x

Deze (armen)penning heeft een Ø van 19 mm

Vz: gedeeld wapenschild waaromheen tekens
Kz: letters in de kwartieren en "randschrift"?

colVr152
2x Deze (armen)penning is gevonden in Groede.
Ø 23 mm

Vz: enkellijnig wapenschild waaronder V R (?)
Kz: twee Gotische letters?
Voorzijde: Wapenschild van Zoutleeuw: een klimmende leeuw naar links met een schildhoofd. Boven het wapenschild een versiering. Het wapenschild staat tussen de letters: S - L, wat zou kunnen staan voor “Sout-Leeu”, een oude schrijfwijze van Zoutleeuw
Keerzijde: Een rechtopstaande heilige met een staf en enkele attributen. De heilige heeft een grote tonsuur en houdt met zijn linkerhand een grote staf vast, aan zijn rechterzijde is een kruikje zichtbaar. Rechts van de heilige is een been (of laars) en links, ter hoogte van de schouder zijn nog twee gekruiste krukken(?) afgebeeld.
Datering 16e eeuw, diameter 26,77 mm; gewicht 8,28 gram.
Literatuur: Patrick Pasmans : "Een armenpenning van Zoutleeuw" in De Muntmeester, maart 2015 p. 36-37.

De hieronder afgebeelde (armen)penningen en andere objecten komen uit de voormalige collectie van Dhr. H. van Beuningen.
Hij heeft ze aangekocht voor de pelgrimsinsignes welk zich ook in dit grote lot bevonden.
Ze zijn hoofdzakelijk gevonden in Tolsende, één van de "verdronken" dorpen in Zeeland.
Het zoute water heeft voor de donkere patina gezorgd, ze komen zo uit de grond

 
30) afmeting 17 x 17 mm en 2,84 gram
31) afmeting 16 x 16 mm en 1,66 gram
32) afmeting 20 x 21 mm en 6,42 gram
33) afmeting 17 x 17 mm en 3,82 gram
34) afmeting 20 x 22 mm en 7,23 gram
35) afmeting 24 x 25 mm en 7,22 gram
36) afmeting 20 x 18 mm en 6,56 gram
37) afmeting 22 x 19 mm en 2,43 gram
38) afmeting 18 x 29 mm en 8,69 gram
39) afmeting 18 x 20 mm en 5,14 gram. Gezicht n.l. waarvoor +
40) afmeting 15 x 17 mm en 3,49 gram. Speld?
41) afmeting 18 x 19 mm en 4,30 gram
42) afmeting 25 x 28 mm en 7,29 gram
43) afmeting 18 x 20 mm en 3,65 gram
44) afmeting 21 x 25 mm en 8,55 gram
45) afmeting 18 x 25 mm en 3,03 gram. Stadswapen (Dordrecht?)
46) afmeting 22 x 27 mm en 9,51 gram
47) afmeting 20 x 19 mm en 6,58 gram
48) afmeting 21 x 25 mm en 7,37 gram
49) afmeting 17 x 18 mm en 3,23 gram. Speld/knoop?
De vijf penningen hieronder (colPTO24 - 28) zijn omschreven van linksboven naar onder, kant G / H. Klik op het afbeeldingen overzicht voor een vergrote afbeelding.
24) Gotische letter M met poten in "v" vorm / - ; 22 mm gewicht 9,96 gram
25) Gotische letter M met poten in "v" vorm / - (gietlip nog zichtbaar) ; 22 mm gewicht 8,88 gram
26) Gotische letter S; 18 mm gewicht 2,75 gram
27) zogenaamd type 46 (huismerk) binnen gestreepte rand / gevoet kruis in binnencirkel met letters in de kwartieren (dikke gietprop); 17 mm gewicht 3,38 gram
28) M of III / bloemmotief; 17 mm gewicht 5,00 gram
Kant G

Kant H

De acht penningen (colPTO16 - 23) zijn omschreven van linksboven naar onder, kant E / F. Klik op het afbeeldingen overzicht voor een vergrote afbeelding.
16) opvallende dikke punt in centrum en "wiek"motief / kruis door binnencirkel en ruit in centrum; 16 mm gewicht 0,92 gram
17) kruis door binnencirkel, onleesbaar omschrift / omschrift en "symbolen"?; 22 x 20 mm gewicht 1,65 gram
18)
Sterlingtype (ca. 1275 – 1350) / gevoet kruis in binnencirkel met drie punten in de kwartieren; 20 mm gewicht 2,22 gram
19) dikke penning met kruis / motieven?; 15 mm gewicht 1,64 gram
20) pseudomunt met punten in kwartieren en als randversiering, kruis in ruiten / strepen en lijnen in kwartieren; 26 mm gewicht 5,54 gram
21) VIII ? / vIII ?; 20 mm gewicht 4,37 gram
22)  zogenaamd type 46 (huismerk) binnen gestreepte rand / gevoet kruis in binnencirkel met letters in de kwartieren; 18 mm gewicht 3,10 gram
23) 15cH(?) in binnencirkel / bloemmotief; 18 mm gewicht 3,63 gram
Kant E

Kant F

De acht penningen (colPTO08 - 15) zijn omschreven van linksboven naar midden onder kant C/D. Klik op het afbeeldingen overzicht voor een vergrote afbeelding.
8)
Sterlingtype (ca. 1275 – 1350) / gevoet kruis in binnencirkel met drie punten in de kwartieren; 20 mm gewicht 1,32 gram
9) kruis door blokken / waenschild, letters X x R / slecht leesbaar, kruis door ?; 20 mm gewicht 1,84 gram
10) kruis met letters in de kwartieren / Franse lelie of "hemellichamen" (?); 20 x 16 mm gewicht 1,69 gram
11) gevoet kruis in binnencirkel met letters in de kwartieren / zogenaamd type 46 (huismerk) binnen gestreepte rand; 17 x 18 mm gewicht 3,51 gram
12) grote kroon op loden plaatje met verhoogde rand / blanco; 23 x 22 mm gewicht 7,86 gram (versiersel?)
13) wapenschild met vogel (adelaar?) naar links kijkend, linksboven een ster / opstaande streep met dikke punt; 20 x 19 mm gewicht 2,95 gram (insigne?)
14) gotische letter R (?) op dik plaatje / anker vorm (?); 16 mm gewicht 5,27 gram
15) letter V of hartvorm (?) op zeer dik plaatje / blanco; 15 mm gewicht 7,65 gram (gewichtje?).
Kant C

Kant D

 De zeven penningen (colPTO01 - 07) zijn omschreven van linksboven naar midden onder, kant A / B; Klik op het afbeeldingen overzicht voor een vergrote afbeelding.
1) gevoet kruis in binnencirkel, rand iets bewerkt / "bloemmotief binnen bewerkte rand; 12 mm gewicht 0,89 gram
2) Franse lelie omgeven door punten / blanco met gietgal; 12 mm gewicht 0,59 gram (insigne?)
3) open gevoet kruis met punt in het hart en in de kwartieren binnen gestreepte rand / lijnen met "kepers(?)  gestreepte rand met punten; 15 mm gewicht 1,78 gram
4) open gewerkte Franse lelie / fijnmazig wafelmotief;  20 mm gewicht 1,54 gram
5) kruis met bloem-stippen in de kwartieren en centrum / lijnen in de vier kwartieren binnen cirkel; 17 mm gewicht 1,72 gram
6) letter (M?) waaromheen stippen / blanco; 17 mm gewicht 2,51 gram (insigne?)
7) bloemversiering / aanhechtingspunten; 16 mm gewicht 1,92 gram. Mogelijk half- afgebroken (Engels?) zegel- of lakenloodje.
Kant A

Kant B

 

2x Gevonden in Tolsende, één van de "verdronken" dorpen in Zeeland.
Diameter 18 mm.
Datering 14e - 15e eeuw.
colPTO29
Penning gevonden in Schoondijke, Zeeland.
Diameter 25 mm. Twee gaatjes als gevolg van doorboorring.
Datering 14e - 15e eeuw.
Loodje gevonden bij Borsele, Zeeland.
Diameter 26 mm gewicht 15,85 gram.
Het "vismotief" komt vaker voor bij armenpenningen gevonden in Zeeland, zie bijvoorbeeld Vraag 82
Armenpenning gevonden in de omgeving van Gouda.
Datering 14e eeuw
2x voorzijde: wapenschild met staande leeuw naar links
keerzijde: gevoet kruis in binnencirkel, gestreepte buitenrand
Bodemvondst Dordrecht 22 mm.
Datering 14e eeuw

colPDO21
   180 ° gedraaid Enkelzijdig loodje gevonden in Amsterdam
  
 
 
M t
Instempeling "eikenblad". Diameter 30 mm. colVr138

Middeleeuwse betaal tokens / loodjes gebaseerd op munten zoals de Tourse Groot, de Esterlin en de Penning.
De tokens zijn voorzien van motieven als kastelen, Bloemen en wapenschilden.
Deze exemplaren zijn gevonden in Dordrecht.
MPO veiling 44 woensdag 26 november 2014 lot 5645.

2x Gevonden in België.
Diameter 15,5 mm. Gewicht 1,07 gram
Armenpenning / pseudomunt met op de ene kant een gevoet kruis met drie punten in de kwartieren
en aan de andere kant een lelie symbool.
Bodemvondstenwereld
2x Armenpenning / pseudomunt uit stortvondst, diameter 12 mm.
- een eenvoudig wapen
- een enkelvoudig kruis.
Datering 1325 - 1425.
Muntenbodemvondsten
Vz. TEEKEN VOOR D'ARME
Kz. P.VA
И HOUVER P.S.W.
Armenpenning van Brugge, van de Sint-Walburgakerk.
Philippe Van Houver was pastoor van de Sint-Walburgakerk te Brugge tussen 1834 en 1867.
De Schodt 108 - Minard schrijft deze mereau foutief toe aan Sint-Walburga Oudenaarde - 23,4x30,2mm.

Schulman veiling 346 lot 1616 "een onbekend armenlood van 30 x 26 mm met afgeronde hoeken. 10,06 gram".
2x Armenpenning van Heusden?
Diameter 22 mm.
Gevonden in Brielle op een akker met stadsafval.
colPHE01
Muntenbodemvondsten
Armenpenning?
Diameter 22 mm.
Gevonden in Brielle, mogelijk een plaatselijke penning.
colOX05
Loden armenpenning gevonden in Limburg.
Forum Vondsten.nl
2x Gevonden Belgische kuststreek.
Diameter 12 mm, 0.8 gram.
Vz. menselijk / dierlijk figuur
Kz. kruis binnen parelcirkels.
2x Penning, gevonden Zuidkant Aardenburg.
Vz. Pentagram (vijf armige ster)
Kz. Kruis met punten in de kwartieren.
Diameter 17 mm, 3 mm dik, gewicht 4 gram.
Pelsdonk 424 , ca. 1325-1425
2x Pseudomunt / armenpenning gevonden in België.
Diameter 13,6 mm. Gewicht 0,60 gram.
Voorzijde: Gekwartiert kruis, met in de kwartieren een bol.
Keerzijde: Gekwartiert kruis, zonder bol in de kwartieren.

Bodemvondstenwereld.nl
2x Pseudomunt / armenpenning gevonden in ten zuiden van Aardenburg.
Diameter 16 mm, 2 gram.
Datering 15e / 16e eeuw?
3x Gotische letter N (?) waarnaast een *.
Diameter 15 mm. colPZI01.
G
evonden tijdens graafwerkzaamheden rond de grote kerk in Zierikzee.
Vermoedelijk
14e / 15e eeuw omdat voorheen op dezelfde site ook oudere types pelgrim insignes zijn gevonden en nog ouder materiaal.
2x Vz Gotische letter K (?), kz Gotische letter G (?).
Diameter 21 mm. colPZI02.
Vermoedelijk
15e eeuws, gevonden tijdens rioolwerkzaamheden op een plaats waar in de 15e eeuw een klooster heeft gestaan.
2x Voor- en keerzijde een Leeuw naar links.
Diameter 15 mm.
colPMI11.
Gevonden in Middelburg.
2x Voorzijde kruis / Keerzijde 8
Diameter 16mm.
colPMI12
Gevonden in Middelburg.
(of is dit gewoon een speelfiche?)

2x

Armenpenning gevonden in Sellingen (Gr)
Diameter 17 mm, gewicht 2,85 gram. colQ01

Deze armenpenning is gevonden op het klooster terrein van Thabor vlak bij Sneek.
Dit klooster was het grootste in het Noorden van ons land, verlaten in 1515 en afgebroken,
ook de terp is volkomen afgegraven, het is nu mais veld.
Materiaal lood/tin, diameter 2,5 cm. Bijvondsten munten en scherven van 1200 - 1600.

2x

Penninkje van lood/tin.
Diameter 1 cm, gewicht 0,90 gram.
Gevonden in Hoenzadriel, Bodemvondstenwereld.

2x

Gevonden op een akker in Deventer, bijvondst duit 1602.
Voor- en keerzijde gelijk.
Diameter 16 mm en 2 mm dik

2x

(Kerkelijke) armenpenning uit 1638
Diameter 14 mm
Gevonden in De Bilt, Bodemvondstenwereld

Op voor- en keerzijde een Gotische letter.
15e eeuwse bijvondsten
colPDO16


Bron: NumisAntica - www.numisantica.com

Middeleeuwse loden armenpenning (broodpenning)
Vlaanderen, Brabant, loden penning onder het bewind van Filips de Goede (1419-1467) uitgegeven.
Ze werden verdeeld door de Kerk en konden door de armen voor voedsel worden ingewisseld.
Voorzijde: Gekroonde Bourgondisch Kruis en vuursteen.

Keerzijde: Gotische h.

Armenpenning of armenlood uit de 15e eeuw.
Bourgondische Nederlanden
Op voorzijde Bourgondisch kruis, vuurijzeren vonken
Op keerzijde de letter h in Gotisch schrift.

Type KA en vuurslag (ca. 1450 - 1525)
Lood/tinnen penning met op de voorzijde een afbeelding van een vuurijzer / vuurslag met aan weerszijden de letters K - A.
Keerzijde Gotische letter(s)

14de/15de eeuw
Nederlanden
Loden penning van het "sparrenboomtype" z.j. (ca. 1325-1425)
Referentie: Pelsdonk Type 12.01.370
Bron: Bonatiele

2x
2x

Voorzijde: kruis met in ieder kwartier een punt
Keerzijde: Gotische letter M (?), mogelijk een armenpenning van Middelburg.
17 mm diameter,
colPVL04


Armenpenningen gevonden in de grondstort uit het centrum van Vlissingen.


Voorzijde: korf of vis?
Keerzijde: onregelmatig kruis.
20 mm diameter,
colPVL05

Diameter 20 mm, gewicht 3,11 gram. colPEN12

Deze 15e eeuwse armenpenningen zijn begin 2013 gevonden in de Oosterhavenstraat te Enkhuizen.
In deze opgraving is ook een bijzonder zeldzaam pelgrimsinsigne gevonden. Lees meer hierover hier en hier


Diameter 20 mm, gewicht 2,11 gram. colPEN13
Armenpenning (?)
Gevonden in Aardenburg
Diameter 16 mm, 1 mm dik en 1 gram.
Armenpenning (?) , 2 cm op Bodemvondstenwereld.
Armenpenning van 25 mm en 17,05 gram op Bodemvondstenwereld
2x niet in Pelsdonk
18 mm 1,76 gr
colPDO05
2x twee tegenover gestelde vissen, niet in Pelsdonk
20 mm 1,98 gr
colPDO06
2x vier bladige bloem, 1325 - 1425, vergelijk Pelsdonk 387
16 x 17 mm 1,53 gr
colPDO07
2x 1275 - 1350, vergelijk Pelsdonk 383
18 mm 2,89 gr
colPDO08
2x ster met vijf benen, 1325 - 1425, Pelsdonk 424 maar andere keerzijde
17 mm 1,83 gr
colPDO09
2x 1325 - 1425, Pelsdonk 372
19 x 17 1,92 gr
colPDO10
2x sterling type met een hoofd, 1275 - 1350, Pelsdonk 222
18 mm 1,75 gr
colPDO11
2x zesbladige bloem, 1325 - 1425, vergelijk Pelsdonk 398
17 mm 1,10 gr
colPDO12
2x wapen met keper ( ^ ), 1350 - 1450, Pelsdonk 194
19 x 18 mm 2,46 gr
colPDO13
Loodje (tin) gevonden op een akker met oude opgebrachte grond i.v.m. de veenwinning in Zuid Holland. Diameter 19 mm en 2,0 gram, Bodemvondstenwereld. Ik denk dat het een kerkelijke penning is met de zogenaamde Rijksappel.
Lijkt heel veel op deze, maar dit exemplaar is van tin i.p.v. lood.

Wederom een armenloodje / token / speelpenning. 
Ene zijde lijkt weer een rijksappel en de andere zijde is lastig te zien. Lijkt wel een Davidsster.
Diameter16 mm en 1,55 gram. Bodemvondstenwereld

Lijkt een armenpenning of kerkelijke penning. Aan de ene kant weer de rijksappel en aan de andere kant een wafelpatroon.
Diameter15 mm en 1,6 gram. Bodemvondstenwereld

Loodje gevonden op een akker met oude opgebrachte grond i.v.m. de veenwinning in Zuid Holland. Diameter17 mm en 2,05 gram, Bodemvondstenwereld. Ik denk dat het een kerkelijke penning is met de zogenaamde Rijksappel.
Loodjes met de Rijksappel worden nogal eens gevonden rond Utrecht / Hollandsche Rading. Datering eind 16e / begin 17e eeuw. Voorbeelden van andere loodjes met een Rijksappel.
Enkelzijdig loodje gevonden op een akker nabij de rondweg van Sluis
Diameter 23 mm diameter,1 mm dik, gewicht 6 gram.
Mogelijk een kerkelijk loodje met "mijter en staf"(?) 06-2013 gevonden in de Landstraat bij de Sint Baafskerk in Aardenburg.
Diameter 18 mm; 5,5 gr; 3mm dik. Vgl. Pelsdonk 460 midden 15e eeuw.
Letters Mt waarboven drie punten. Enkelzijdig.
Diameter 30 mm, gewicht 9,75 gram. Vermoedelijk 15e eeuw.
Bodemvondst uit Middelburg,
colAMI09
Aan beide zijden de letter P.
Diameter 25 mm, gewicht 12,52 gram
Bodemvondst uit Middelburg,
colAMI08
Vz: schaar met ter weerszijde letters . - G
Kz: doM (?)
Diameter .. mm, gewicht ..,.. gram.
Bodemvondst uit Deventer,
colADE27.
Vz: adelaar met hart op de borst
Kz: gotische G (in spiegelschrift?)
Diameter 23 x 24 mm, gewicht 10,20 gram.
Bodemvondst uit Deventer,
colADE26.


Klik op de afbeelding voor een grotere weergave

15 armenpenningen uit MPO veiling 36 lot 4842 en 4827;
4842.01 t.m. 4842.07 en 4827.08 t.m. 48.15:
beschrijving van links naar rechts, boven naar beneden

01: 19 x 21 mm; 1,22 gram
02: 21 x 24 mm; 2,33 gram
03: 26 x 27 mm; 4,77 gram
04: 19 x 19 mm; 1,15 gram
05: 20 x 17 mm; 0,92 gram

06: 23 x 25 mm; 5,21 gram
07: 18 x 20 mm; 1,69 gram
08: 22 x 23 mm; 2,49 gram
09: 18 x 19 mm; 1,41 gram
10: 18 x 18 mm; 0,85 gram

11: 20 x 20 mm; 2,36 gram
12: 15 x 17 mm; 1,78 gram
13: 18 x 19 mm; 1,31 gram
14: 14 x 16 mm; 1,48 gram
15: 18 x 19 mm; 1,93 gram

Kerkelijke penning (?) met een diameter van 17 mm met aan de ene kant een monogram met de letters CL
en de andere kant boven de Rijksappel C L en in de Rijksappel I M waaronder 1608.
Deze loodjes worden nogal eens gevonden rond Utrecht / Hollandsche Rading.
Zie ook Bodemvondstenwereld.nl. December 2016 exemplaar gevonden met dezelfde diameter en vindplaats.
De melder van een soortgelijk loodje uit dezelfde omgeving kwam met de volgende (mogelijke) verklaring;
Latijnse tekst: C = CENNA= avondmaal, L= LIBRI= gratis. De Rijksappel zou met het bisdom Utrecht te maken kunnen hebben.
Kerkelijke penning (?) met een diameter van 16 mm met aan de ene kant 2 P (2 Pond) / 1607
en de andere kant, ter weerszijde van de Rijksappel, een letter.
Momenteel bekend de letters A V en I W .
Zie ook Bodemvondstenwereld.nl.
Exemplaar 16 mm gevonden in Maartensdijk, colUtre04
Kerkelijke penning (?) met een diameter van 17 mm met de letters W - I 9 - 6 / I - A 9 - 6. Vermoedelijk 1596
Deze loodjes worden nogal eens gevonden rond Utrecht / Hollandsche Rading.
Zie ook Bodemvondstenwereld.nl
Armenpenning? gevonden op 24 september 2012 in Aardenburg.
Diameter 18 mm.
Een armenpenning van 33 x 21mm, weegt 8,18 gram.
Op de penning staan twee regels tekst: ' half scepel  ' en twee leeuwtjes afgebeeld in een wapenschild.
Mogelijk werden dit soort penningen gebruikt om een bepaalde (vaste) hoeveelheid te vervoeren product te merken,
bijvoorbeeld een halve schepel graan.
Gevonden in Hoorn bij opgravingen aan 't Jeudje.
Vierkante loden penning van ongeveer 1 x 1 cm gevonden omgeving Zoetermeer.
Voorzijde stadswapen (van Delft?), keerzijde een kruis.
3x Een middeleeuwse tinnen armenpenning met op de voorzijde een kruis.
Het is een bodemvondst uit de binnenstad van Amsterdam.
Diameter 17 mm. Eeuwen geleden heeft iemand er een spijker doorheen geslagen.
Loden penning met op de voorzijde een huismerk en op de keerzijde een "H" in een cirkel. Ø 24 mm.
Klik op de afbeelding voor een vergroting

AK: armenpenning van Hoorn?
AK: Armenloodje voor Rogge? Van welke plaats, Deventer?
Armenpenning voor ROGge uit 16 34
Toewijzing Deventer niet zeker, wel gevonden in Deventer.

Ø 22 mm; 6,50 gram.
Referentie: Pelsdonk 298, dit exemplaar colADE01. Numis 1037137
Dit loodje heeft en diameter van 26 x 24 mm, is behoorlijk dik en weegt 26,33 gram. Het loodje lijkt uit twee helften te bestaan, maar dat is niet zo. Het is gewoon slecht gegoten. Zie ook: Muntenbodemvondsten.nl, Vondsten.nl 32473, 40471, Numis 1037254, 1036989 = 14,51 gr; 25 mm, Oost-Souburg
AK: aan de hand van het kruis zou ik denken dat het vrij vroeg te dateren is, 16e eeuws? G voor Gerst?, armenpenning...
Pelsdonk 14.02.1.V-454, 26 - 30 mm, vindplaatsen Middelburg, Goes, Nieuwlande, Reimerswaal, Oost Souburg, oude tuin Brabant.
Een suggestie is dat dit een armenpenning is voor het Gasthuis te Goes, 15e - 16e eeuw. Zekerheid is hier echter niet over. 
 
Loodje gevonden bij de aanleg van de spoortunnel in Rotterdam.
1 huismerk? G, 20 x 25 mm, 9,92 gr.
Keerzijde iets hol.

Voorzijde:Onder de letters JPK
                                    I een vogel (duif?) 6
Keerzijde: Onder de letters
G A C
                                     6 "bloem" 0
AK: kerkelijke / communie penning? Pelsdonk 11.01.1.IV-343, Ø 22 mm, 8,75 gram, 1660.
   Dit loodje is in 1995 gevonden in een afbraakpand te Middelburg.
AK: Broodpenning?
Gevonden in Zeeland
Jaartal
1780 en B ingeslagen
Materiaal: lood, 32 x 30 mm

AK: Broodpenning?
Gevonden in Zeeland
Datering: 17 / 18e eeuw
Materiaal: lood, 28 mm
Gevonden in Zeeland, datering: 17 / 18e eeuw
   
 
N
S t
waaronder een onduidelijke instempeling
De letter "
N" is ingeslagen. Materiaal lood, 30 mm, gewicht 9,17 gram
2x Gevonden in Kloetinge, Zeeland
Datering: 17 / 18e eeuw
Bijzonderheden: letter V
Materiaal: lood, 25 mm
Loodje met een diameter van 18 mm, ongeveer 2,5 mm dik.
Voorzijde een staande sleutel, keerzijde een
B
AK: kerkelijke armenpenning voor Brood? (uit de Zuidelijke Nederlanden?) 
  3x Loodje gevonden in de omgeving van Leiden.
Voorzijde het stadswapen, keerzijde "25" (?) ingeslagen.
Diameter 1,5 cm., dikte +/- 2 mm
AK: vroege armenpenning met ingeslagen (wijk)nummer?
3x Vindplaats onbekend, diameter 1,5 cm.
AK: Armenpenning? Hoewel erg klein / onhandelbaar als armenpenning.
Tinnen 14e/15e Eeuwse pseudo munt (armenpenning) Diameter: 18 mm.
Detectorvondst Brabant / 's Hertogenbosch (?).
         Een armenpenning (?) met aan de ene zijde een motief en aan de ander zijde een Gotische letter.
Doorsnede 15 mm. 

                                     

 

pseudomunten uit Vlaanderen (o.a. Brugge)

07-04-2017 gevonden in stortgrond uit de binnenstad van Brugge.
Diameter: 19 mm, Massa: 3,10 gram, Materiaal: Lood/tin.
Voorzijde: Bourgondisch wapenschild met horizontale balken.
Keerzijde: Gelelied kruis met hartschild.
In de kwartieren afwisselend een vuurijzer en lelie.
Vermoedelijk gebruikt als hangertje, gaatje met ijzerprop. Bijvondsten, munten ca 1350-1450

Determinatie van Hendrik;

I
dentiek stuk nog niet tegen gekomen. Het Bourgondische wapens is niet natuurgetrouw weergegeven en deze behoord dan ook toe in de rubriek “slecht herkenbare wapens / Barbaarse wapens”.
De juist weergegeven Bourgondische wapen penningen worden gedateerd na 1434, deze zal in principe een latere productie betreffen maar nooit voor 1434 (aanvang productie groten/dubbele groten van Philips de Goede met gelijkaardig wapenschild)
Linker afbeelding 1 is een gelijkend stuk gevonden ten noorden van Gent in een waterput.



Op het Bodemvondstenwereld Forum worden enkele penningen uit Brugge besproken.
Deze stukken zijn geslagen met de stempel van de koning van Frankrijk.
Ze zullen een gedwongen waarde gehad hebben en een handelswaarde.
Men kan ze dus beschouwen als (pseudo)munten.

De juiste benoeming / determinatie zou zijn:
 
Loden monetaire penning Brugge onder Filips IV koning van Frankrijk 1285-1314.

Deze penningen werden gebruikt om werklui te betalen die in Brugge aan de vestingen werkten.
Kleine loden penningen werden wel vaker gebruikt voor het betalen van kleinere sommen aan werklieden.
De zilveren munten waren namelijk van te hoge waarde en meer bestemd voor de adel.

Ze werden gemaakt ten tijde van Gwijde van Dampierre, graaf van Vlaanderen.
Brugge werd toen gedomineerd door de koningspartij, de Leliaarts, die zich had onderworpen aan de koning van Frankrijk,
Filips de Schone en zag de stad omgeven door belangrijke versterkingen.

Ze hadden een monetaire waarde en ze circuleerden in Brugge ten tijde van Breydel en Deconinck in de 13de/14de eeuw.
In 1297 was er ene zekere Pierre Harbin die 9.900 kleine loden penningen leverde voor de versterkingswerken:
"Pedro Habin, pro IXm IXe signaculis plumbeis ad opus operis fassati, iiij lb xix s."

Deze pseudomunten zijn op meerdere plaatsen aangetroffen, o.a. in Brugge en Damme.
Na verloop van tijd werd hun verspreidingsgebied groter en zijn exemplaren opgedoken in Rijsel en Nederland
Als voorbeeld voor de keerzijde van deze penningen
heeft waarschijnlijk de Engelse Long Cross Pennie gediend.

    P 512
Over deze penningen schrijft A. de Schodt in Résume historique de la numismatique brugeoise (Bruges, 1888);

Ze zijn o.a. gevonden in Brugge, Damme en Zelzate.
In het maandblad voor Numismatiek van "Koninklijke Maatschappij Numismatica Brugge en Het Vrije"
Europees Genootschap voor Munt- en Penningkunde, 25 ste jaargang nr. 3 maart 2015,
heeft Redgy Dewulf op de pagina's 73 en 74 deze twee typen penningen beschreven in het artikel
"Twee Brugse monetaire mereaus uit de tijd van Breydel en Deconinck" wat ik met zijn toestemming op mag nemen.
Ook opgenomen in Pelsdonk als nr 15.02.0.IV afb. 512, diameter 22 mm gewicht 2,32 gram.

2x Diameter 15 mm en gewicht 1,32 gram.

Vermoedelijk een Vlaamse pseudomunt gezien de hoge kwaliteit van aanmaak.
De sierlijke weergave van de leeuw (de beweging in de onderste poten) doet een datering in de 15e eeuw vermoeden ("oudere" leeuwen zijn "stijver / strakker" van uiterlijk).

 

Index van Armenpenningen of Armenloodjes en aanverwante zaken:

Mogelijke betekenissen van de teksten op Armenpenningen.

Extract begrafenisregister van Geertruidenberg van Nicolaas Hubertud Lassoij, d.d. 9 juli 1766

Armenpenningen / Koren accijns loodjes in Hoorn.

In West Friesland gevonden Armenpenningen Koren accijns loodjes .

Armenpenning van Enkhuizen.

Inventaris van het Archief van het Ambachtsbestuur van Velsen - 1415-1813 (1819) over de Armenzorg.

Inventaris van het Archief van het Ambachtsbestuur van Velsen - 1415-1813 (1819) over moddergeld.

Armenpenningen gevonden in Zeeland

Armenpenningen gevonden tijdens opgravingen in Middelburg - Geld uit de belt.
Archeologisch onderzoek in de bouwput van de gemeentelijke parkeerkelder + belastingkantoor aan de Kousteensedijk te Middelburg.

Afbeeldingen van diverse Armenloodjes.

Buitenlandse (Armen)Penningen waarover iets bekend is

Afbeeldingen van buitenlandse (Engelse) loodjes:
01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24


Mogelijke betekenissen van de teksten op Armenpenningen:
 

LAR staat voor Lood voor armen.

Een ingestempelde losse A staat voor Aalmoes.

De sierletter M staat voor mededogen.

PX ROG staat voor 10 ponds Roggebrood.

De instempellingen T voor Turf,

De instempeling G voor Gerst,

R voor Roggebrood

W voor wijn.

 

Extract begrafenisregister van Geertruidenberg van Nicolaas Hubertud Lassoij, d.d. 9 juli 1766

A = Armengeld
BKF = Begraven op het kerkhof
G2K1 = Gedurende 2 uur een 1 kerklok geluid
BB = Beste baarkleed
 

 

Inventaris van het Archief van het Ambachtsbestuur van Velsen - 1415-1813 (1819)

12. ARMENZORG
    N.B. Zie ook: nr.297.  
       
 

523C.

 

Akte waarbij het ambachtsbestuur en de aalmoesmeesters één morgen en twee hond land in de Aargeest op de Lange Akkers in erfpacht geven aan Dirck Engel Jacobszoon ten profijte van de armenzorg, 1602.

1
charter

       
 

524.

Akte waarbij het ambachtsbestuur bepaalt dat de aalmoesmeesters voortaan alleen armen mogen ondersteunen die in het ambacht wonen, onder voorwaarde dat de goederen van personen die van aalmoezen leven en kinderloos overlijden, aan de aalmoesmeesters zullen vervallen, 1632.

1 stuk

       
 

525.

Stukken betreffende erfenissen ten gunste van tehuizen en fondsen voor de armen en wezen in Holland, de bewoners, inkomsten en uitgaven in Velsen van het Hervormde weeshuis (tevens armenhuis) en het Rooms-Katholieke armenhuis en de fondsen voor armen buiten deze twee tehuizen, 1680, [1804]-1811.

1
om-
slag

       
 

526.

Stukken betreffende de plicht van het ambachtsbestuur om in het onderhoud te voorzien van personen die arm zijn geworden en langer dan een jaar in het ambacht hebben gewoond, 1682, 1727, 1786, 18e eeuw.

1
omslag

       
 

527.

'Nieuw-Jaars Wensch Der Arme Fransche VLUGTELINGEN' , gebruikt voor een landelijke aktie voor hulp aan de Hugenoten, [1686].

1 stuk

       
 

528.

Rekeningen van de aalmoesmeesters,1691-1699, 1703-1735.

1 pak

       
 

529-532.

Registers van de rekeningen van de aalmoesmeesters,1735-1739, de Hervormde aalmoesmeesters, 1739-1814, en de Rooms-Katholieke aalmoesmeesters, 1739-1812; met inventarissen van obligaties, landerijen en huizen van de Hervormde en de Rooms-Katholieke aalmoesmeesters, 1750-1808.

4
delen

    N.B. De rekeningen lopen van Pasen tot Pasen, maar vanaf 1805 volgens kalenderjaar.  
       
 

529.

1735-1750  
 

530.

1750-1767  
 

531.

1767-1788  
 

532.

1788-1795, 1805-1814  
       
 

533.

Bijlagen bij de rekeningen van de aalmoesmeesters en de Hervormde en Rooms-Katholieke aalmoesmeesters, 1704-1791.

       
 

534.

Akte waarbij de aalmoesmeesters overeenkomen met de opzichters van de Rooms-Katholieke parochie dat er vanaf Pasen 1740 Hervormde en Rooms-Katholieke aalmoesmeesters zullen worden benoemd en waarbij de eigendommen van de aalmoesmeesters worden verdeeld tussen de Hervormden en Rooms-Katholieken, 1739. Met een akte waarbij de opzichters van de parochie worden gemachtigd om namens de hele parochie een overeenkomst te sluiten, 1738.

2
stuk-
ken

       
 

535.

Brief van A. Kerkhoven aan de baljuw van Brederode over het feit dat de begrafeniskosten van Willem van der Plas moeten worden betaald door het Hervormde armenbestuur van Katwijk aan de Rijn, 1759. Afschrift; met een afschrift van de door dit armenbestuur afgegeven akte van indemniteit.

1 stuk

       
 

536.

Verzoekschrift van de regenten van het Hervormde weeshuis (tevens armenhuis) om de herbergiers en tappers te verbieden sterke drank te verkopen aan bewoners van het weeshuis, 1799.

1 stuk

       
 

537.

Voordrachten van personen voor de functies van regentes van het Rooms-Katholieke armenhuis, Rooms-Katholieke aalmoesmeester en Hervormde aalmoesmeester, 1805-1811.

1
 omslag

    N.B.Zie ook nrs. 72-75.  

 

C. Stukken die als voorbeeld hebben gediend
2 banden 596.
Ordonnantie van het stadsbestuur van Beverwijk waarbij de tarieven van het moddergeld worden vastgesteld
voor de verschillende goederen die per schip de haven worden in- of uitgevoerd, 1793.

 

Armenpenningen gevonden in Zeeland.

Deze penning is gevonden in Sluis, afmeting 23,5 mm en gewicht 19,86 gram
Op de ene zijde een bisschop met staf, de afbeelding op de andere zijde is mogelijk een mand of korf.
Het doel van deze penning is onbekend, mogelijk is de penning gebruikt voor seizoenarbeiders die bij een klooster bezig waren met de oogst of het sprokkelen van hout. Uit Groot-Brittannië zijn voorbeelden van zulk soort penningen bekend, waarbij de arbeiders werden betaald naar de hoeveelheid oogst die zij hadden binnengehaald. Voor iedere bepaalde hoeveelheid kregen zij een penning, die aan het einde van de dag voor geld kon worden ingeleverd.

Datering: 17 / 18 de eeuw
Bijzonderheden: Gansje (wapen van Goes) en de letter E.B.
materiaal: lood
Vindplaats: Kloetinge

Datering: 17 / 18 de eeuw
materiaal: lood
Vindplaats: 's Gravenpolder

Datering: 17 / 18 de eeuw
Bijzonderheden   De letters K K
materiaal: lood

Armen penning??
Datering: 17 / 18 de eeuw
materiaal: lood
Bijzonderheden  :ingeslagen nummer 1789 waaronder 12
Vindplaats: Middelburg

Datering: 16/17 de eeuw
materiaal: lood, 28 mm

Datering: 18 de eeuw
Bijzonderheden: de letter P
materiaal: lood
vindplaats: Vlissingen

Datering: 16/17 de eeuw
vz: Burght ( van Middelburg)
kz: gotische letter M van Middelburg
materiaal: lood

Datering: 17 / 18 de eeuw
   
 N
S t
waaronder een onduidelijke instempeling.  
De letter "N" is ingeslagen.

materiaal: lood, 30 mm

Datering: 17 / 18 de eeuw
Bijzonderheden: de letter V ?
materiaal: lood, 25 mm
Gevonden in Kloetinge

Datering: 17 / 18 de eeuw
Bijzonderheden   figuur ?
materiaal: lood

Datering: 17  de eeuw
vz:GHAST HVYS
kz :GOES
materiaal: lood

Datering: 16 /17  de eeuw
vz: M Y met meester teken
materiaal: lood

(Kerkelijke?) penning
Datering: 16  de eeuw
vz: kruis
kz: O
materiaal: lood

Datering: 16 / 17  de eeuw
vz: ? 
kz: kruis
materiaal: lood

Datering: 16 / 17  de eeuw
vz: meester tekens
materiaal: lood

Datering: 16 / 17  de eeuw
vz: beker
kz: als voorzijde
materiaal: lood